10, 11 czy 12 biegów na kasecie? Jakie znaczenie ma ilość zębatek i zębów w szosie

Cześć. Tutaj Leszek. Dziś wracamy do podstaw, bo często dostaję pytania czy lepiej jest na kasetach dwunastorzędowych, 11, 10 czy 8. Jaką mam korbę. Czy będzie lżej, ciężej, czy początkującemu będzie lepiej mając mniej czy więcej zębatek. Po co Shimano i Sram zwiększa liczbę przełożeń. A może okazuje się, że to bez znaczenia, bo liczy się jedynie ilość zębów na zębatkach a nie ilość zębatek. Brzmi skomplikowanie, ale tłumaczę to jak dla siebie. Dla początkującego.

Na starcie wyjaśnię podstawową kwestie, żeby się nie myliło. Czym innym jest ilość zębatek, inaczej rzędów, a czym innym ilość zębów na zębatce.

Ilość biegów, przełożeń, zębatek widać na pierwszy rzut oka: To jest kaseta 12 rzędowa. A ta 11. To jest dziesiątka. W tańszych rowerach jest też 8. Tutaj już wyraźnie widać różnicę. Mniej rzędów, mniej kombinacji przełożeń. Szerszy łańcuch.

A teraz ilość zębów. To jest kaseta 30T-11T – czyli największa zębatka na kasecie ma 30 zębów a najmniejsza 11. 30T-11T to jest tak zwana rozpiętość. I taką samą wartość może posiadać zarówno kaseta 12 rzędowa, jak i 11, 10 czy 8. Jest biegów mniej, ale skrajne są dokładnie takie same. Bez względu na cenę, czy to są przerzutki mechaniczne z linkami czy elektroniczne. Shimano czy SRAM. Jeśli postawimy dwa rowery obok siebie z taką samą rozpiętością zębatek w kasecie i z przodu na korbie, to oba będą tak samo wolne i tak samo szybkie. Na płaskim i pod górkę.

Oczywiście ktoś powie, że różnice będą wnikać z faktu, że jeden rower jest cięższy, inny lżejszy, sztywniejszy lub nie. Jednak w celu uproszczenia zapomnijmy dzisiaj o wadze. 

I teraz jakie błędne można wysnuć wnioski. Pierwszy to taki, że ilość rzędów na kasecie wpływa w jakikolwiek sposób na prędkość. Że komuś będzie lżej na przykład pod górkę. Nie. Większa różnorodność indeksów pozwala na lepsze dopasowanie przełożeń do danej sytuacji. Mniejsze są różnice pomiędzy poszczególnymi biegami. Lepiej jest utrzymać na przykład kadencję 90 w różnorodnych warunkach terenowych. Przesiadając się z 10 na 11 lub 12 rzędów nie dostajesz dodatkowego skrajnego biegu do wykorzystania w górach na przykład. To nie jest jak w samochodzie w przypadku skrzyń pięcio i sześciobiegowych, gdzie ten ostatni na przykład jest nadbiegiem autostradowym. To bardziej jakby dodatkowe biegi skracały całą skrzynię biegów.

To tylko kwestia ograniczenia szarpania kadencją, tempem czy też mocą. Te zmiany są łagodniejsze, ale za to mogą wymuszać częstszą zmianę przełożeń by jechać z tą samą kadencją, czyli pedałując z taką samą prędkością. 

To co tak naprawdę daje? Większą płynność, komfort, koncentrację na utrzymywaniu mocy. Przyjemniej jest też tym, którzy jadą nam na kole.

Drugi błąd to jest patrzenie tylko na kasetę. Często się z tym spotykam. Jaką masz kasetę Leszek? Kasetę mam 30-11. Jednak mogę mieć inny od Ciebie rozmiar zębatek z przodu. Ja mam 36-52 na korbie. Kto inny może posiadać 34-50. I to też oznacza nieco inne prędkości oraz wyzwania w górskim terenie. Im mniejsze zębatki z przodu, tym jest łatwiej w górach, ale szybciej na płaskim. Dlatego zawsze specyfikację przełożeń warto analizować razem z rozmiarem korby. Bo to jest pułapka, na którą można się nabrać zwłaszcza w górach. Zwłaszcza kupując swój pierwszy rower. Kaseta to tylko połowa specyfikacji napędu.

I to jest fajny przykład – podjazd o nachyleniu 15 procent. Ponieważ mam najmniejszą zębatkę 36 z przodu i największą na kasecie 30 to na tego typu podjeździe brakuje mi już przełożeń. Pedałuję na stojąco z bardzo niską kadencją. Bo jestem słaby. Zawodowiec mając takie biegi kręciłby tak, że jeszcze nie doszedłby do skrajnego przełożenia na kasecie. I tak samo ciężko będzie mi zarówno na Dura Ace 12 rzędowej jak i na 105 i Tiagrze o tej samej specyfikacji. Tutaj znów używam celowo uproszczeń, by pokazać, że znaczenie ma tylko rozpiętość skrajnych przełożeń a nie ich ilość. 

Też często dostaję pytania czemu nie założę sobie kasety 34 albo mniejszej korby. Robię to celowo, by na tak dużych stromiznach zmuszać się do ciężkiej pracy do porzygu. Uwielbiam to. Choć to głupota i zgrywanie bohatera. Chciałbys sobie ulżyć, ale już nie ma jak. Musisz lecieć siłowo, albo na stojąco. Czy ci się chce czy nie. 

Tymczasem można zrobić tak jak ja tylko odwrotnie. Znaczy mądrze. To znaczy kupując nowy rower patrzeć nie tylko na ilość biegów, klasę osprzętu, ale przede wszystkim na rozpiętość. Oczywiście zakup roweru z górnej półki z korbą 52/36 i kasetą 11–30 to nie jest dramat. Można zawsze to odkręcić. Będzie drogo, jednak zawsze blaty i tylne zębatki można kupić w innym rozmiarze. 

Jakim?

Dzisiaj w sklepach i wypożyczalniach najczęściej spotyka się konfigurację Shimano – przód 50/34 i tył 32-11 lub bardziej 34-11 w nowych dwunastorzędowych systemach. To najbardziej wszechstronne zestawienie. Na 6 procentach podjazdu komuś kto zaczyna będzie ciężko. Może nawet bardzo ciężko. Ale po jednym sezonie nogi, serce i płuca dadzą radę się oswoić. Nie bałbym się. Z kolei na zjazdach nie zabraknie nam przełożeń. Dopiero przy naprawdę wysokich prędkościach zorientujemy się, że moglibyśmy mieć z przodu większą dużą zębatkę. Bo na kasecie i tak (poza kasetami dla Juniorów) będzie 11 zębów na najszybszym przełożeniu.

Takie średniozaawansowane kasety to bardzo popularne 30-11 w połączeniu z korbą 36-52 i ja mam coś takiego. Czyli prawie prawie profesjonalny zestaw. Do 12% podjazdu jest bardzo przyjemne. Powyżej tego zaczyna się walka o życie. Wystarczy tylko mieć tę świadomość i zadać sobie pytanie czy chcesz cierpieć. Czy to lubisz. Z mojego punktu widzenia jest to najfajniejszy setup, bo pozwala dać sobie w kość wtedy, gdy nie masz na to ochoty. 

Prosi z kolei biorą 11–30 z tyłu i największy blat.: 54/40. Mają na tyle pary w nogach, że są w stanie na każdym podjeździe pedałować przy tak ciężkich przełożeniach jakby jechali po płaskim. Z kolei na płaskim rozwijają prędkości jak ja po wafle waniliowe. 

I oczywiście jeszcze jedno purystyczne zdanie: Są także tańsze i lub starsze grupy posiadające nieco inne wartości. Są też korby 53/39, 48/31, kasety 28-11 czy nawet mazowieckie 25-11. Jest także indeksacja amerykańskiego SRAMa gdzie odpowiedniki mają na przykład mniejsze korby, ale dla odmiany też mniejsze zębatki z tyłu. Na szczęście łatwo jest to sobie wszystko policzyć dzieląc jedną liczbę przednich przez tylne. 

Mega fajnym pomysłem jest też testowanie, próbowanie różnych konfiguracji. Jeśli masz np. Zwift Cog. Wtedy łatwo sprawdzić różnice. Ja osobiście jestem zwolennikiem utrudniania sobie życia. Stąd do jazdy w górach konfiguracja bardziej płaska, jednak chcę mieć podobnie jak w moim codziennym rowerze. Znów wychodząc z założenia, że lepiej upocić się jak prosię, niż zmienić napęd. Wówczas musiałbym przyznać się sam przed sobą do tego, żem niegodzien kasety 28 czy 30. 

No i jeszcze pytanie czy lepiej dopłacać do di2 albo elektrycznego srama? Tak. Jeśli możesz, dołóż. Moim zdaniem absolutnym hitem jest Shimano 105 Di2 12s. Różnica nie jest już tak kolosalna. A poprawa ergonomii, wygody tak. Jednak trzeba pamiętać o tym, że to jedynie poprawa komfortu, a nie naszych osiągów. Nie zyskasz tym przewagi. Zyskasz tym sposobem fun, a on jest najważniejszy. Bo rower i osprzęt ma cieszyć.

I tak samo jest z grupami, klasami osprzętu. Czym różni się 105 od Dura Ace? Designem, wagą? Może Dura troszkę lepiej hamuje i przełożenia zmianiają się o ułamek szybciej i ciszej? Technologicznie różnica jest tak duża, że to temat na serial. Ale ja jako początkujący amator powiem tyle, że jedyna różnica jaką widzę to te kilkadziesiąt gramów. I dziękuję Ci Boże, że wypożyczyłem sobie kiedyś rower na 105 by się zorientować po trzech dniach, że to nie jest ultegra. Ignorant. 

Najważniejsze to jednak nie patrzeć na innych, nie patrzeć na mnie. Tylko po prostu świadomie wybierać. Tak, aby było ambitnie, ale jednocześnie nie zrazić się do szosy, albo do jazdy w górach. Bo niekiedy spotykam się z poglądem, że danego podjazdu nie da się pokonać na bieżącym etapie naszej kariery. Tymczasem wystarczy niekiedy wydać kilka stówek i po prostu zmienić kasetę na większą, by otworzyły się przed nami zupełnie nowe możliwości. To kompletnie nie jest żaden wstyd. Wstyd to zgrywać niezłomnego.